Tại cuộc họp, Ông Trần Quang Hoài chia sẻ một số nội dung định hướng tuyên truyền về công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai theo Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2020 của Ban Bó thư về việc tăng cường sự lãnh đạo của đảng trong công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, cụ thể:

1. Về tình hình thiên tai và nhận định thời tiết, thiên tai năm 2020

Từ đầu năm đến tháng 5, thiên tai diễn biến phức tạp, bất thường trên nhiều vùng miền cả nước, đã xảy ra 117 trận dông, lốc, mưa lớn trên 34 tỉnh/TP, trong đó 08 đợt trên diện rộng tại 20 tỉnh, thành phố Bắc Bộ và Trung Bộ; hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng, sạt lở bờ sông, bờ biển, sụt lún đê biển tại đồng bằng sông Cửu Long,…

Nhận định chung tình hình thời tiết và thiên tai trong năm 2020 sẽ diễn biến theo hướng khô hạn, thiếu nước vào nửa đầu năm trên phạm vi cả nước; mưa nhiều, bão, lũ tập trung vào nửa cuối năm, nhất là khu vực Trung Bộ. Dự báo có khoảng 11-13 cơn bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) hoạt động trên Biển Đông, trong đó có khoảng 5-6 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta.

2. Về sự gia tăng rủi ro nhiều loại hình thiên tai

- Sự gia tăng rủi ro thiên tai lũ quét, lũ ống, sạt lở đất ở khu vực miền núi:

Các tỉnh miền núi, nhất là miền núi phía Bắc đều bị tác động nặng nề do hậu quả của lũ ống, lũ quét, sạt lở đất..., các thiên tai này đều diễn ra ở phạm vi rất hẹp, có khi chỉ ở trong phạm vi 1000m2. Nguyên nhân là bên cạnh sự cực đoan của thiên tai, thời tiết thì còn có nguyên nhân do tác động của hoạt động phát triển kinh tế xã hội của con người như việc bạt mái làm nhà, đào đường, khai thác khoáng sản bừa bãi làm mất ổn định địa chất, và việc san lấp lòng dẫn làm tắc nghẽn sông suối.

- Rủi ro về hạn hán, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông bờ biển nặng nề ở đồng bằng sông Cửu Long:

Hiện nay một số quan điểm cho rằng diễn biến hạn mặn đến đâu chuyển đổi sản xuất đến đấy. Song xâm nhập mặn luôn thay đổi theo từng năm, từng mùa vì vậy nếu không chủ động kiểm soát mặn ngọt sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống (rất cần nước ngọt), sản xuất cần chất lượng nước ổn định, kể cả nuôi trồng thủy hải sản. Quan điểm thuận thiên là quan điểm chủ đạo nhưng không thể hoàn toàn dựa vào tự nhiên.

3. Về công tác dự báo

Công tác dự báo, cảnh báo mặc dù đã có nhiều bước tiến song chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra trong bối cảnh diễn biến thiên tai ngày càng phức tạp, khó lường.

Mật độ các trạm đo mưa, mực nước còn quá mỏng, mức độ tự động hóa thấp; theo dõi dòng chảy trên các hệ thống sông liên quốc gia còn hạn chế.

4. Về quy định và thực thi pháp luật, cơ chế chính sách

- Việc lồng ghép Phòng chống thiên tai vào quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của các Bộ, ngành, địa phương chưa được quan tâm dẫn đến rủi ro có nguy cơ ngày càng gia tăng.      

- Quản lý chất lượng, giám sát hành trình tàu thuyền ra khơi, quản lí sản xuất thủy sản: nhiều tàu thuyền không lắp đặt định vụ hoặc khi ra biển thì tắt định vị, tàu chất lượng kém thường gặp nạn khi có bão. Do đó, trong năm 2019 còn để xảy ra sự cố 739 vụ/458 phương tiện/4.670 người đã làm 75 người chết; mất tích 130 người; bị thương 202 người; chìm hỏng 406 phương tiện. Công tác quản lý tàu cá hoạt động đánh bắt trên biển, công tác kiểm định, kiểm tra chất lượng tàu thuyền của ngư dân hoạt động trên biển chưa được chặt chẽ.

- Quy trình, giám sát vận hành hồ, liên hồ chứa:  Hiện nay có 110 hồ chứa thủy điện, trong đó có 41 hồ thủy điện do EVN quản lý thì tương đối tốt, còn 69 hồ thủy điện do tư nhân thì công tác xây dựng, công tác vận hành, theo dõi dòng chảy, quản lý theo dõi về xã lũ còn rất hạn chế. Số lượng quan trắc còn thấp, dẫn đến nguy cơ rủi ro, mất an toàn cho hồ chứa và hạ du. Có những hồ khả năng cắt lũ rất thấp, không có hồ thì lũ vẫn xảy ra, nhưng một số cơ quan truyền thông khi thấy xả lũ và có ảnh hưởng đến hạ du thì đưa tin là do hồ thủy điện là chưa sát thực tế.

- Quy trình cứu trợ khẩn cấp và khắc phục hậu quả thiên tai, tiếp nhận viện trợ còn phức tạp, kéo dài giảm hiệu quả sử dụng, nhất là quản lý sử dụng kinh phí hỗ trợ từ dự phòng ngân sách của Trung ương.

- Quy định về nguồn lực tài chính: Chính sách về bảo hiểm rủi ro thiên tai chưa được ban hành, chưa có sự tham gia mạnh mẽ của cộng đồng xã hội; bảo hiểm cho nông nghiệp đang ở giai đoạn thí điểm; đối với những tỉnh có thường xuyên xảy ra thiên tai, nhất là khu vực miền núi, phải di dân tại các lòng hồ phục vụ xây dựng hồ thủy điện, hồ thủy lợi để cắt lũ đảm bảo an toàn cho hạ du, đồng bằng, nhưng những người dân ở miền núi phải di dân đến những điểm không an toàn, trong khi đó chưa có sự điều tiết quỹ PCTT giữa các thành phố, đồng bằng, khu vực được hưởng lợi đối với khu vực và người dân bị ảnh hưởng.

5. Về tổ chức bộ máy phòng chống thiên tai từ trung ương đến địa phương

Hiện nay không có cơ quan đào tạo chuyên ngành, cán bộ  thiếu về số lượng và hạn chế về chuyên môn, ít được tập huấn; thiếu các công cụ hỗ trợ chuyên dùng, bảo đảm để thực thi nhiệm vụ, dẫn đến hiệu quả hoạt động không cao, nhất là trong các tình huống thiên tai phức tạp.

6. Về hệ thống cơ sở dữ liệu, trang thiết bị

Hệ thống cơ sở dữ liệu, trang thiết bị và công cụ hỗ trợ ra quyết định từ Trung ương đến các địa phương chưa được quan tâm đúng mức, dẫn đến nhiều tình huống lúng túng, không kịp thời. Cần chuẩn bị các kịch bản khi thiên tai xảy ra phải sơ tán, đảm bảo an toàn cho người dân nhất là trong bối cảnh dịch bệnh COVID, không để bùng phát dịch bệnh tại vùng có thiên tai, nhất là tại các nơi sơ tán.

7. Về công tác thông tin, tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho nhân dân

Công tác thông tin, tuyên truyền chưa được tổ chức thực hiện thường xuyên, bài bản, thiếu kịp thời nhất là đối với các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khách du lịch, đặc biệt là khách quốc tế,....

Hệ thống thông tin liên lạc, thông tin truyền thông đến vùng sâu vùng xa, vùng biển, hải đảo - là những khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng nhưng thông tin truyền thông thường bị gián đoạn khi thiên tai xảy ra. 

Hình thức tuyên truyền còn chưa phù hợp với từng giai đoạn phòng chống thiên tai, phù hợp đặc điểm từng vùng, từng nhóm cộng đồng, nhất là các đối tượng dễ bị tổn thương.

Cần tuyên truyền sâu rộng ý nghĩa, nội dung của Chỉ thị số 42-CT/TW của Ban Bí thư về việc tăng cường sự lãnh đạo của đảng trong công tác phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.

Nguồn tin: Website Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống thiên tai